Khoảng cách an toàn cửa hàng gas được xác định thế nào cho đúng?

Khoảng cách an toàn cửa hàng gas không nên được xác định bằng một con số chung khi chưa biết quy mô và cách bố trí thực tế của cơ sở. Chủ đầu tư cần kiểm tra đồng thời các yêu cầu kỹ thuật, PCCC và vị trí các nguồn có nguy cơ gây cháy trước khi quyết định thuê mặt bằng.

Đừng chỉ hỏi cửa hàng gas phải cách nhà dân bao nhiêu mét

Khi tìm mặt bằng kinh doanh gas, một trong những câu hỏi được chủ cơ sở đặt ra nhiều nhất là: “Cửa hàng gas phải cách nhà dân bao nhiêu mét?”. Cách đặt câu hỏi này dễ dẫn đến hiểu nhầm rằng chỉ cần đo khoảng cách từ cửa hàng đến căn nhà liền kề rồi đối chiếu với một con số cố định là có thể kết luận mặt bằng đạt hay không đạt.

Đối với cửa hàng kinh doanh LPG chai, điều cần khảo sát không chỉ là “nhà dân ở đâu”, mà phải nhìn toàn bộ các yếu tố xung quanh khu vực dự kiến chứa LPG: nguồn gây cháy, khu vực có thiết bị điện, cửa ra vào, lối thoát nạn, hầm – hố – cống, khu vực kín, bếp gia đình và tuyến giao nhận bình. TCVN 6223:2017 hiện vẫn được công bố ở trạng thái còn hiệu lực và đưa ra nhiều yêu cầu an toàn trực tiếp đối với thiết kế, xây dựng và vận hành cửa hàng LPG chai.

“Khoảng cách an toàn” thực tế gồm nhiều khoảng cách khác nhau

Không tồn tại một khoảng cách duy nhất có thể dùng để đánh giá toàn bộ cửa hàng gas. Khi khảo sát mặt bằng, ít nhất phải xem xét khoảng cách với nguồn gây cháy, hầm – hố, rãnh thoát nước, cửa ra vào, lối thoát nạn và sự phân chia giữa khu bán hàng với khu chứa LPG.

Ví dụ, TCVN 6223:2017 quy định cửa hàng phải cách nguồn gây cháy ít nhất 3 m về phía không có tường chịu lửa, trong khi đối với hầm, hố lại có yêu cầu riêng là phải nằm cách khu vực cửa hàng ít nhất 2 m. Nếu khu bán hàng và khu chứa hàng nằm chung một phòng thì hai khu vực phải có dấu hiệu nhận diện và cách nhau tối thiểu 1,5 m.

Khoảng cách với nguồn gây cháy quan trọng hơn việc chỉ nhìn nhà bên cạnh

Một căn nhà nằm sát cửa hàng chưa chắc tự thân đã là “nguồn gây cháy”. Vấn đề cần tìm là bên trong hoặc sát ranh giới đó có nguồn năng lượng có khả năng làm LPG bắt cháy hay không. TCVN 6223:2017 định nghĩa nguồn gây cháy theo hướng là nguồn năng lượng dẫn đến sự cháy của LPG.

Do đó, khi khảo sát phải quan sát cả bếp nấu của nhà bên cạnh, khu hàn cắt kim loại, ngọn lửa trần, thiết bị phát nhiệt, vị trí thường xuyên đốt nhang, thiết bị điện không phù hợp hoặc hoạt động có khả năng phát sinh tia lửa. Một mặt bằng có khoảng cách khá xa với nhà kế bên nhưng lại đặt bình LPG gần bếp phía sau vẫn có thể chứa rủi ro lớn.

Tường chịu lửa có thể làm thay đổi cách xác định khoảng cách như thế nào?

Đây là lý do không nên học thuộc một cách máy móc rằng “cửa hàng gas phải cách mọi thứ 3 m”. Theo mục 5.2 TCVN 6223:2017, cửa hàng phải cách nguồn gây cháy ít nhất 3 m về phía không có tường chịu lửa; còn phía có tường chịu lửa thì khoảng cách được xác định là 0 m.

Tuy nhiên, “có một bức tường” không đồng nghĩa đương nhiên với “có tường chịu lửa”. Tiêu chuẩn còn đặt yêu cầu đối với tường và vách ngăn, trong đó vật liệu phải có giới hạn chịu lửa theo yêu cầu kỹ thuật. Vì vậy khi dự định sử dụng tường để xử lý bài toán khoảng cách, cần kiểm tra cấu tạo thực tế của tường thay vì chỉ nhìn thấy tường gạch rồi mặc nhiên coi điều kiện đã đáp ứng.

Vì sao phải khảo sát từng vị trí trong cửa hàng thay vì đo một con số duy nhất?

Một cửa hàng dài 10 m có thể có phía trước rất thông thoáng nhưng phía sau lại sát bếp gia đình. Bên trái có tường ngăn phù hợp nhưng bên phải có cửa thông sang khu sinh hoạt. Chính giữa cửa hàng có thể không có vấn đề, trong khi ngay sát vị trí dự kiến xếp bình lại có ổ điện, hố kỹ thuật hoặc đường cống.

Vì vậy, nên khảo sát mặt bằng theo từng điểm nguy cơ. Đứng tại khu vực dự kiến chứa LPG, nhìn theo bốn phía và đánh dấu tất cả những vị trí có khả năng phát lửa, giữ khí hoặc cản trở thoát nạn. Cách làm này thực tế hơn nhiều so với việc chỉ đo chiều ngang, chiều dài cửa hàng.

5 điểm cần lấy thước đo ngay khi khảo sát mặt bằng bán gas

Điểm thứ nhất là từ khu vực cửa hàng đến các nguồn gây cháy gần nhất. Điểm thứ hai là từ khu chứa LPG đến hầm, hố, rãnh hoặc vị trí thấp. Điểm thứ ba là khoảng phân chia giữa khu chứa hàng và khu bán hàng nếu nằm chung phòng. Điểm thứ tư là khoảng không trước cửa, lối đi và tuyến thoát nạn. Điểm thứ năm là vị trí các thiết bị điện, bếp, bàn thờ hoặc thiết bị sinh nhiệt để đánh giá khả năng phải di dời hay cải tạo.

Việc đo ngay từ giai đoạn xem mặt bằng giúp chủ cơ sở phát hiện một vấn đề rất quan trọng: mặt bằng 30 m² chưa chắc tốt hơn mặt bằng 20 m² nếu 30 m² đó bị chia cắt bởi bếp, cầu thang, hố ga hoặc lối sinh hoạt chung.

Bản đồ 5 vòng khoảng cách an toàn quanh cửa hàng LPG chai

Có thể hình dung việc khảo sát cửa hàng gas giống như vẽ năm “vòng an toàn” quanh khu vực chứa LPG. Mỗi vòng giải quyết một nhóm rủi ro khác nhau. Khi cả năm vòng được kiểm tra đồng thời, chủ cơ sở sẽ có cái nhìn sát thực tế hơn về khả năng sử dụng mặt bằng.

Vòng 1 – Khoảng cách từ khu vực chứa LPG đến nguồn gây cháy

Đây là vòng cần kiểm tra đầu tiên. Theo TCVN 6223:2017, khoảng cách với nguồn gây cháy được xác định khác nhau tùy phía có hay không có tường chịu lửa: ít nhất 3 m về phía không có tường chịu lửa và 0 m về phía có tường chịu lửa.

Khi khảo sát, đừng chỉ tìm ngọn lửa đang cháy. Hãy tìm cả những vị trí có khả năng trở thành nguồn mồi cháy trong quá trình vận hành: bếp, hoạt động hàn cắt, thiết bị sinh nhiệt, khu vực thường xuyên dùng lửa trần hoặc hoạt động có khả năng phát sinh tia lửa.

Vòng 2 – Khoảng cách giữa chai LPG và thiết bị điện

Phần này rất dễ bị diễn giải thành một con số cố định. Thực tế, TCVN 6223:2017 không nên được hiểu là đặt ra một quy tắc chung rằng mọi ổ cắm, công tắc hay thiết bị điện đều phải cách chai LPG 1,5 m. Đối với khu vực chứa hàng, tiêu chuẩn yêu cầu hệ thống điện phải là hệ thống phòng nổ; dây dẫn đi trong ống kín, đèn và công tắc thuộc loại phòng nổ.

Do đó, bài toán đúng không phải chỉ là “đưa ổ điện ra xa 1,5 m rồi xong”, mà phải xác định thiết bị điện đang nằm trong khu vực nào và hệ thống điện của khu chứa LPG có đáp ứng yêu cầu kỹ thuật tương ứng hay không.

Vòng 3 – Khoảng cách với cửa ra vào và lối thoát

Khoảng trống trước cửa và trên lối thoát phải được coi là vùng không nên đánh đổi để lấy thêm chỗ chứa bình. TCVN 6223:2017 quy định không được cất giữ chai LPG, LPG chai ở khu vực cửa ra vào và trên lối thoát nạn.

Điều này đặc biệt quan trọng với cửa hàng nhỏ. Chỉ cần xếp thêm một hàng bình trước cửa có thể làm giảm đáng kể bề rộng đường thoát. Trong tình huống có rò rỉ hoặc cháy, vài giây bị chậm do phải vòng qua bình gas cũng có thể làm mức độ nguy hiểm tăng mạnh.

Vòng 4 – Khoảng cách với hố ga, tầng hầm và khu vực kín

LPG khi thoát ra có thể tập trung tại những vùng thấp và khu vực khó thông gió. Vì thế, nền khu vực chứa LPG và các hầm – hố xung quanh cần được xem xét rất kỹ.

TCVN 6223:2017 nêu rằng mọi hầm, hố phải nằm cách khu vực cửa hàng ít nhất 2 m. Nếu rãnh nước hoặc mương máng không thể tránh khỏi nằm trong phạm vi này thì phải có biện pháp che, chụp kín để LPG không thể tích tụ hoặc đi vào hệ thống cống. Tiêu chuẩn cũng không cho phép chứa hàng trong phòng kín, hầm kín.

Vòng 5 – Khoảng không phục vụ giao nhận và xử lý tình huống khẩn cấp

Một cửa hàng đạt yêu cầu trên giấy nhưng quá chật trong thực tế vận hành vẫn có thể phát sinh rủi ro. Bình LPG cần được đưa vào, đưa ra, kiểm tra, sắp xếp mà không phải kéo qua bếp, chen qua bàn ghế hoặc chắn cửa thoát nạn.

Khi khảo sát, nên mô phỏng một lượt giao hàng: xe dừng ở đâu, bình được đưa qua cửa nào, tuyến di chuyển có giao cắt với khách hàng hay khu sinh hoạt không và khi có sự cố có thể đưa người ra ngoài nhanh hay không. Đây chính là phần “khoảng cách vận hành” mà chủ cơ sở thường quên khi chỉ nhìn bản vẽ diện tích.

Con số 3 mét trong cửa hàng gas được hiểu như thế nào?

Mốc 3 m là một trong những con số được nhắc đến nhiều nhất khi nói về mặt bằng cửa hàng LPG. Tuy nhiên, nếu chỉ nhớ “3 m” mà không nhớ đối tượng đo, phía đo và điều kiện tường chịu lửa thì rất dễ áp dụng sai.

Trường hợp không có tường chịu lửa phải cách nguồn gây cháy ra sao?

Theo TCVN 6223:2017, về phía không có tường chịu lửa, cửa hàng phải cách nguồn gây cháy ít nhất 3 m. Đây là căn cứ quan trọng khi đánh giá những mặt bằng mở, cửa hàng liền kề bếp, khu gia công, điểm hàn cắt hoặc nơi thường xuyên xuất hiện lửa trần.

Bởi vậy, nếu ngay sau cửa hàng là bếp gia đình không có giải pháp ngăn cách phù hợp, chỉ nhìn diện tích cửa hàng mà kết luận “đủ rộng để bán gas” là chưa đủ.

Trường hợp có tường chịu lửa có gì khác biệt?

TCVN 6223:2017 quy định phía có tường chịu lửa thì khoảng cách với nguồn gây cháy được xác định là 0 m. Đây là khác biệt rất lớn so với phía không có tường chịu lửa.

Tuy nhiên, cần đọc quy định này cùng với yêu cầu về cấu tạo tường, vách ngăn và giới hạn chịu lửa. Không nên tư vấn cho chủ cửa hàng theo cách đơn giản rằng “xây một bức tường là không cần khoảng cách”. Vật liệu, cấu tạo và tính liên tục của giải pháp ngăn cách mới là vấn đề cần kiểm tra.

“Nguồn gây cháy” có thể là những thiết bị và vị trí nào?

Nguồn gây cháy không chỉ là bếp gas đang bật. Xét về bản chất, đó là nguồn năng lượng có khả năng làm LPG bắt cháy. Vì vậy khi khảo sát thực tế có thể phải chú ý tới ngọn lửa trần, khu đun nấu, hoạt động hàn cắt, thiết bị phát nhiệt, tia lửa điện hoặc hoạt động khác có khả năng tạo mồi cháy. TCVN 6223:2017 cũng định nghĩa “nguồn gây cháy” theo bản chất năng lượng dẫn đến sự cháy của LPG.

Điều này đặc biệt quan trọng với cửa hàng nằm trong khu dân cư, nơi phía sau cửa hàng thường đồng thời là bếp, khu thờ cúng hoặc khu sinh hoạt.

Đo khoảng cách từ đâu đến đâu để tránh hiểu sai?

Trước tiên phải xác định chính xác ranh giới khu vực cửa hàng hoặc khu vực cần đánh giá và vị trí của nguồn gây cháy. Không nên tự chọn một điểm thuận lợi để đo, chẳng hạn đo từ cửa chính trong khi nguồn gây cháy thực tế lại nằm ngay sát tường bên.

Nếu hiện trạng phức tạp, nên lập sơ đồ mặt bằng có kích thước và đánh dấu từng nguồn nguy hiểm. Việc đo trên sơ đồ và kiểm tra lại ngoài thực địa sẽ hạn chế tranh luận kiểu “tính từ mép bình hay mép cửa”, đồng thời giúp đơn vị thiết kế hoặc tư vấn đánh giá đầy đủ hơn.

Vì sao không nên chỉ nhớ con số 3 m mà bỏ qua các điều kiện đi kèm?

Bởi 3 m chỉ giải quyết một nhóm vấn đề: khoảng cách tới nguồn gây cháy ở phía không có tường chịu lửa. Nó không thay thế các yêu cầu về hệ thống điện, hầm – hố, thông gió, lối thoát nạn, khu vực chứa hàng hay cách xếp bình.

Một cửa hàng có khoảng cách tới bếp hơn 3 m nhưng bình gas lại đặt trên lối thoát hoặc ngay cạnh hố kín vẫn không thể coi là đã giải quyết xong bài toán an toàn.

1,5 mét quanh chai LPG – vùng thiết bị điện chủ cửa hàng thường bỏ sót

Mốc 1,5 m cần được hiểu rất thận trọng. Trong TCVN 6223:2017, 1,5 m được nêu rõ trong trường hợp khu vực chứa hàng và khu vực bán hàng bố trí cùng một phòng: phải có dấu hiệu nhận diện hai khu vực và khoảng cách tối thiểu giữa chúng là 1,5 m. Không nên biến con số này thành một quy tắc chung rằng “mọi thiết bị điện phải cách chai LPG tối thiểu 1,5 m”.

Thiết bị điện gần chai LPG có thể tạo ra nguy cơ gì?

Khi LPG rò rỉ và tạo thành hỗn hợp cháy với không khí, một nguồn mồi thích hợp có thể gây cháy. Vì vậy, công tắc, tiếp điểm, mô-tơ hoặc thiết bị có khả năng phát sinh tia lửa cần được xem xét trong tổng thể thiết kế an toàn điện của khu vực chứa LPG.

Đây cũng là lý do TCVN 6223:2017 không chỉ giải quyết vấn đề bằng “khoảng cách”, mà yêu cầu hệ thống điện tại khu vực chứa hàng phải là hệ thống phòng nổ.

Ổ cắm và công tắc điện cần được rà soát ra sao?

Hãy đánh dấu toàn bộ ổ cắm, công tắc, hộp nối dây, dây điện nổi và tủ điện trên sơ đồ mặt bằng trước khi quyết định vị trí xếp LPG. Đặc biệt cần phân biệt thiết bị nằm trong khu vực chứa hàng với thiết bị thuộc khu bán hàng.

Nếu khu vực dự kiến chứa LPG vẫn sử dụng công tắc, đèn và hệ thống dây điện dân dụng thông thường, đây là điểm cần được chuyên môn kiểm tra và có thể phải cải tạo trước khi đưa cửa hàng vào hoạt động.

Tủ lạnh, quạt, máy tính tiền và thiết bị điện có cần xem xét không?

Có. Không nên chỉ kiểm tra ổ cắm mà bỏ qua chính thiết bị đang sử dụng điện. Quạt điện, tủ lạnh, máy tính tiền, bộ sạc, biển quảng cáo điện hoặc các thiết bị phụ trợ đều cần được xác định vị trí và đánh giá trong tổng thể phân khu cửa hàng.

Giải pháp tốt thường là tổ chức rõ khu chứa LPG – khu bán hàng – khu thiết bị điện, thay vì để mọi thiết bị đan xen rồi cố giải quyết bằng việc “dịch bình gas ra xa một chút”.

Vì sao thiết bị điện trong khu vực nguy hiểm cần phù hợp yêu cầu phòng nổ?

TCVN 6223:2017 yêu cầu đối với khu vực chứa hàng, hệ thống điện phải là hệ thống phòng nổ; dây dẫn phải đi trong ống kín, còn đèn và công tắc phải là loại phòng nổ. Trong khi đó khu vực bán hàng được áp dụng yêu cầu an toàn điện tương ứng với khu vực bán hàng.

Điểm mấu chốt là phải phân khu đúng trước rồi mới lựa chọn thiết bị điện. Không nên lấy một căn phòng đã lắp điện dân dụng hoàn chỉnh, chất LPG vào giữa phòng rồi xem khoảng cách vài chục centimet như giải pháp thay thế.

Cách lập sơ đồ nguồn điện trước khi bố trí vị trí chứa bình gas

Chủ cửa hàng có thể dùng một bản vẽ rất đơn giản: đánh dấu tủ điện, ổ cắm, công tắc, đèn, quạt, camera, biển hiệu và các thiết bị điện cố định. Sau đó đánh dấu vùng dự kiến chứa LPG và đường giao nhận bình.

Nếu hai lớp thông tin chồng chéo quá nhiều, đó là tín hiệu nên thay đổi cách bố trí trước khi thi công. Việc chỉnh sơ đồ trên giấy luôn dễ và rẻ hơn phải tháo lại toàn bộ hệ thống điện sau khi cửa hàng đã hoàn thiện.

Bài test mặt bằng 10 phút trước khi thuê cửa hàng gas

Trước khi đặt cọc, chủ cơ sở có thể tự thực hiện một bài kiểm tra nhanh trong khoảng 10 phút. Bài test này không thay thế việc khảo sát, thiết kế hoặc đánh giá chuyên môn, nhưng rất hữu ích để loại sớm những mặt bằng có quá nhiều điểm bất lợi.

Đứng tại vị trí dự kiến chứa bình và xác định tất cả nguồn gây cháy xung quanh

Chọn vị trí bạn dự định xếp bình gas rồi đứng ngay tại đó. Quan sát phía trước, phía sau, hai bên và cả khu vực liền kề. Đánh dấu bếp, bàn thờ, khu hàn cắt, máy phát nhiệt, khu vực có lửa trần hoặc bất kỳ hoạt động nào có thể tạo nguồn mồi cháy.

Sau đó kiểm tra xem giữa khu vực cửa hàng và nguồn gây cháy có giải pháp ngăn cách phù hợp hay không. Nếu không có tường chịu lửa, mốc 3 m theo TCVN 6223:2017 là một trong những thông số cần đặc biệt lưu ý.

Đo khoảng cách đến ổ điện, bếp và các thiết bị phát nhiệt

Tiếp theo, ghi lại vị trí hệ thống điện và thiết bị sinh nhiệt. Với thiết bị điện, không nên dừng ở việc hỏi “cách bao nhiêu mét” mà phải xác định thiết bị đó có nằm trong khu vực chứa LPG hay không và hệ thống điện tại khu vực chứa hàng có đáp ứng yêu cầu phòng nổ hay không.

Với bếp và nguồn gây cháy, hãy đo thực tế thay vì ước lượng bằng mắt. Sai số vài chục centimet có thể khiến phương án bố trí phải thay đổi.

Kiểm tra cửa ra vào, đường giao bình và lối thoát

Hãy tưởng tượng cửa hàng đang có khách, phía trước có xe giao gas và một nhân viên đang đưa bình vào. Trong tình huống đó, người bên trong có thể đi ra ngoài ngay hay phải bước qua bình LPG?

TCVN 6223:2017 quy định không được cất giữ LPG chai ở khu vực cửa ra vào và trên lối thoát nạn. Vì vậy mặt bằng quá hẹp khiến cửa vừa là lối giao nhận vừa là chỗ tồn bình cần được xem xét rất kỹ.

Quan sát hố ga, cống, tầng hầm và các vùng có khả năng tích tụ LPG

Đi một vòng sát nền cửa hàng và bên ngoài cửa. Tìm hố ga, rãnh nước, cống thoát, cửa xuống tầng hầm, hố kỹ thuật, khe sâu hoặc những vùng thấp hơn mặt sàn.

TCVN 6223:2017 yêu cầu hầm, hố cách khu vực cửa hàng ít nhất 2 m; trường hợp rãnh hoặc mương không thể tránh khỏi nằm trong phạm vi này thì phải có giải pháp che kín phù hợp để LPG không tích tụ hoặc đi vào cống.

Đánh dấu những vị trí phải cải tạo trước khi quyết định đặt cọc

Cuối cùng, chia các vấn đề thành ba nhóm: có thể di chuyển, phải cải tạo xây dựng và khó khắc phục. Ổ điện có thể chuyển; vách ngăn có thể phải thi công lại; nhưng tầng hầm nằm ngay dưới khu vực dự kiến chứa LPG hoặc bếp của nhà khác sát cửa hàng có thể là vấn đề khó hơn nhiều.

Chỉ nên tính đến tiền cọc sau khi đã ước lượng được chi phí biến mặt bằng hiện trạng thành mặt bằng có khả năng đáp ứng yêu cầu an toàn.

Nhà ở kết hợp cửa hàng gas – khoảng cách an toàn dễ bị phá vỡ nhất ở đâu?

Mô hình tầng trước bán gas, phía sau hoặc phía trên là nơi sinh hoạt khá phổ biến. Rủi ro lớn nhất không nhất thiết nằm ngoài cửa hàng mà có thể đến từ chính các hoạt động gia đình diễn ra phía sau bức tường.

Bếp gia đình phía sau cửa hàng có được xem là nguồn gây cháy cần lưu ý?

Có cơ sở để xem đây là một điểm phải đánh giá rất kỹ, bởi bếp sử dụng ngọn lửa hoặc thiết bị sinh nhiệt có khả năng trở thành nguồn mồi cháy. Câu hỏi cần đặt ra là giữa khu vực cửa hàng LPG và bếp có giải pháp ngăn cách phù hợp hay không.

Nếu không có tường chịu lửa theo yêu cầu, nguyên tắc khoảng cách 3 m tới nguồn gây cháy trong TCVN 6223:2017 trở thành yếu tố cần được kiểm tra.

Bàn thờ, khu nấu ăn và thiết bị sinh nhiệt ảnh hưởng thế nào đến cách bố trí LPG?

Bàn thờ có đèn, nhang hoặc nến; bếp có lửa; thiết bị sưởi hoặc thiết bị sinh nhiệt đều không nên bị bỏ qua chỉ vì thuộc “khu gia đình”. LPG không phân biệt nguồn cháy thuộc khu kinh doanh hay khu sinh hoạt.

Do đó, ngay từ bản vẽ bố trí cần tách các hoạt động phát sinh nhiệt hoặc ngọn lửa khỏi khu vực LPG thay vì đợi đến khi kiểm tra mới xử lý.

Cầu thang và hành lang sinh hoạt có nên được sử dụng để tập kết bình gas?

Không nên biến đường đi sinh hoạt và tuyến thoát người thành chỗ xếp LPG. Đặc biệt, TCVN 6223:2017 quy định không được cất giữ chai LPG, LPG chai trên lối thoát nạn.

Một dãy bình đặt dưới chân cầu thang có thể nhìn rất “gọn”, nhưng khi xảy ra sự cố lại nằm đúng vị trí mọi người cần đi qua nhanh nhất.

Tách khu vực sinh hoạt và khu vực kinh doanh bằng cách nào?

Giải pháp nên bắt đầu từ phân khu: xác định ranh giới khu bán hàng, khu chứa LPG, đường giao nhận và khu sinh hoạt. Tiếp theo mới xem xét tường, vách ngăn, cửa, hệ thống điện và lối thoát.

Điều quan trọng là tránh kiểu bố trí mà người trong gia đình muốn vào bếp, phòng ngủ hoặc cầu thang đều phải đi xuyên qua khu vực chứa bình LPG.

Khi nào mặt bằng nhà ở nên được đánh giá lại trước khi chọn làm cửa hàng gas?

Nên đánh giá kỹ nếu nhà chỉ có một cửa, bếp nằm ngay phía sau khu chứa dự kiến, cầu thang nằm trong vùng xếp bình, có tầng hầm, có cống hoặc hố kỹ thuật gần khu chứa, hoặc hệ thống điện dân dụng chạy dày đặc trong phòng dự kiến chứa LPG.

Nếu phải cải tạo quá nhiều yếu tố cùng lúc, lựa chọn một mặt bằng khác đôi khi hiệu quả hơn cố “ép” cửa hàng gas vào một căn nhà vốn được thiết kế hoàn toàn cho mục đích sinh hoạt.

Khoảng cách với cửa ra vào và lối thoát – đừng đổi sự an toàn lấy thêm chỗ chứa bình

Đối với cửa hàng nhỏ, khu vực trước cửa thường là vị trí hấp dẫn nhất để xếp thêm vài bình gas. Nhưng đây cũng chính là nơi cần được bảo vệ để người bên trong có thể thoát ra và lực lượng xử lý sự cố có thể tiếp cận.

Vì sao không được biến cửa ra vào thành khu vực tập kết LPG?

TCVN 6223:2017 nêu rõ không được cất giữ chai LPG, LPG chai ở khu vực cửa ra vào, trên lối thoát nạn. Đây không phải yêu cầu mang tính hình thức mà liên quan trực tiếp đến khả năng rời khỏi cửa hàng khi có sự cố.

Cửa hàng càng nhỏ càng phải chống lại tâm lý “xếp tạm trước cửa”. Một vị trí thuận tiện cho giao nhận chưa chắc là vị trí phù hợp để tồn chứa.

Một dãy bình gas có thể cản trở thoát nạn như thế nào?

Trong điều kiện bình thường, người đi bộ có thể dễ dàng lách qua một dãy bình. Khi có cháy, khói hoặc hoảng loạn, khả năng di chuyển hoàn toàn khác. Một vật cản đặt ngang lối thoát có thể khiến người bên trong phải đổi hướng hoặc mất thời gian.

Do đó, lối thoát phải được nhìn dưới góc độ không gian cần luôn sẵn sàng, chứ không phải diện tích “còn trống thì có thể tận dụng”.

Xe giao gas để trước cửa có tạo thêm điểm nghẽn không?

Có thể. Dù xe chỉ dừng trong thời gian ngắn, nếu vị trí đỗ chắn toàn bộ cửa ra vào thì tuyến thoát và tiếp cận cửa hàng vẫn bị ảnh hưởng trong thời điểm giao nhận.

Khi khảo sát nên tính cả không gian dừng xe, vị trí hạ bình và đường đưa bình vào. Một phương án vận hành tốt phải hạn chế tối đa việc giao hàng và thoát nạn sử dụng cùng một khoảng không hẹp tại cùng thời điểm.

Cửa cuốn và cửa khóa có thể ảnh hưởng đến khả năng thoát nhanh ra sao?

Cửa rộng chưa chắc đã tạo ra lối thoát tốt nếu khi vận hành luôn khóa nhiều lớp, bị đồ vật chắn phía trong hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào điện mới mở được. Vì vậy bài kiểm tra cửa phải thực hiện trong trạng thái cửa hàng hoạt động thực tế, không chỉ dựa trên kích thước ô cửa.

Cần tự đặt câu hỏi: khi mất điện hoặc có sự cố, người bên trong mở cửa bằng thao tác nào và mất bao nhiêu bước để ra ngoài?

Cách kiểm tra lối thoát bằng một tình huống giả định cháy lúc cửa hàng đông khách

Hãy giả định có khách đứng tại quầy, nhân viên đang giao bình và phía trước cửa có xe. Sau đó thử xác định đường đi nhanh nhất từ vị trí sâu nhất trong cửa hàng ra ngoài.

Nếu tuyến thoát phải vòng qua bình LPG, xuyên qua khu chứa hoặc phụ thuộc vào việc di chuyển hàng hóa trước khi mở cửa, phương án bố trí cần được xem xét lại.

Hố ga, cống và tầng hầm – khoảng cách ít được để ý nhưng LPG lại “rất quan tâm”

Một trong những sai lầm phổ biến khi chọn mặt bằng cửa hàng gas là chỉ quan sát ngang tầm mắt. Trong khi đó, với LPG, những gì nằm dưới mặt sàn cũng rất đáng quan tâm.

Vì sao LPG rò rỉ có xu hướng tích tụ tại khu vực thấp?

Hơi LPG nặng hơn không khí trong những điều kiện thông thường, nên khi rò rỉ có thể di chuyển xuống các vị trí thấp và tích tụ trong vùng thông gió kém. Chính vì vậy hầm, hố, rãnh và hệ thống cống gần khu vực chứa LPG phải được xem xét đặc biệt.

Đây cũng là logic an toàn đứng sau yêu cầu của TCVN 6223:2017 về nền cửa hàng, hầm – hố và rãnh nước.

Không gian kín dưới mặt sàn tạo ra rủi ro gì?

Một khoang kỹ thuật, hố âm sàn hoặc tầng hầm có thể trở thành nơi khí rò rỉ đi vào nhưng khó thoát ra. Trong điều kiện đó, việc phát hiện bằng mắt gần như không thể và nguy cơ có thể tồn tại ngay cả khi khu vực phía trên nhìn rất thông thoáng.

Bởi vậy TCVN 6223:2017 không cho phép chứa LPG trong phòng kín, hầm kín và đồng thời đặt yêu cầu riêng đối với hầm, hố gần cửa hàng.

Cửa hàng gần miệng cống cần kiểm tra những yếu tố nào?

Trước tiên phải đo vị trí cống so với khu vực cửa hàng. Tiếp theo kiểm tra cống có kín hay không, có thông vào hệ thống ngầm lớn hơn không, nền có dốc khiến khí có thể di chuyển về phía đó hay không và có biện pháp che kín phù hợp hay chưa.

TCVN 6223:2017 nêu rằng nếu rãnh nước hoặc mương máng không thể tránh khỏi nằm trong phạm vi 2 m thì phải có giải pháp che, chụp kín để LPG không thể tích tụ hoặc đi vào hệ thống cống.

Có nên đặt bình LPG gần cửa xuống tầng hầm?

Đây là vị trí nên tránh và cần được đánh giá kỹ. Cửa xuống tầng hầm tạo một tuyến dẫn trực tiếp tới không gian thấp và thường kém thông thoáng hơn tầng trệt.

Nếu mặt bằng có tầng hầm ngay sát khu vực dự kiến chứa LPG, không nên chỉ xử lý bằng cách quay miệng van bình sang hướng khác. Cần xem xét lại toàn bộ vị trí khu chứa và giải pháp ngăn LPG đi vào không gian thấp.

Cách phát hiện các “túi kín” có nguy cơ giữ khí trong mặt bằng

Khi khảo sát, hãy đi sát nền và tìm tất cả vị trí thấp hơn mặt bằng chung: hố kỹ thuật, rãnh, khe sâu, khoang dưới cầu thang, hố ga, đường cống, cửa xuống tầng hầm hoặc phòng kín không có thông gió. Sau đó đánh dấu chúng trên sơ đồ cùng với khu dự kiến chứa LPG.

Đừng dùng một công thức khoảng cách cho mọi cửa hàng gas

Một cửa hàng gas không thể được đánh giá an toàn chỉ bằng cách lấy vài con số như 3 m, 1,5 m hay 2 m rồi áp dụng máy móc vào mọi mặt bằng. Mỗi con số trong quy định có một đối tượng và điều kiện áp dụng riêng: 3 m liên quan đến nguồn gây cháy ở phía không có tường chịu lửa; 1,5 m liên quan đến khoảng cách giữa thiết bị điện và chai LPG theo Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP; còn hầm, hố lại phải được kiểm tra theo yêu cầu riêng của TCVN 6223:2017.

Quan trọng hơn, hình dạng mặt bằng, vị trí cửa, bếp, cầu thang, hệ thống điện, số lượng LPG tồn chứa và cách giao nhận bình đều có thể làm thay đổi hoàn toàn phương án bố trí. Vì thế, chủ cửa hàng nên xem “khoảng cách an toàn” như một bản đồ nhiều lớp, thay vì một phép đo duy nhất.

Cửa hàng mặt tiền rộng khác gì cửa hàng nhà ống?

Cửa hàng có mặt tiền rộng thường thuận lợi hơn trong việc tổ chức cửa ra vào, thông gió, giao nhận bình và phân chia khu vực chứa LPG với khu bán hàng. Khi mặt tiền mở rộng, chủ cơ sở cũng có nhiều phương án hơn để giữ khu chứa hàng tránh xa các nguồn gây cháy, thiết bị điện hoặc tuyến sinh hoạt.

Ngược lại, nhà ống thường có đặc điểm chiều ngang hẹp, chiều sâu lớn, phía sau có thể là bếp, cầu thang, nhà vệ sinh hoặc khu sinh hoạt. Một cửa hàng rộng 4 m nhưng sâu 15 m không có nghĩa toàn bộ 60 m² đều thích hợp để bố trí LPG. Nếu bình phải đặt sâu trong nhà, gần cầu thang hoặc trong vùng khó thông gió, phần diện tích lớn phía sau thậm chí có thể trở thành bất lợi.

Có và không có tường chịu lửa làm thay đổi phương án bố trí thế nào?

Theo Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP và TCVN 6223:2017, cửa hàng phải cách nguồn gây cháy ít nhất 3 m về phía không có tường chịu lửa; nếu có tường chịu lửa thì không yêu cầu khoảng cách này. TCVN 6223:2017 đồng thời quy định tường, vách ngăn cửa hàng phải sử dụng vật liệu có giới hạn chịu lửa ít nhất EI 45.

Do đó, sự tồn tại của một giải pháp ngăn cháy phù hợp có thể làm thay đổi đáng kể phương án mặt bằng. Tuy nhiên, không được suy luận rằng cứ có một bức tường gạch, vách thạch cao hoặc tấm tôn là đương nhiên được coi là “tường chịu lửa”. Cấu tạo và giới hạn chịu lửa phải được xem xét đúng yêu cầu kỹ thuật.

Số lượng LPG lưu giữ ảnh hưởng ra sao đến cách tổ chức mặt bằng?

Số lượng LPG tồn chứa có tác động trực tiếp đến diện tích và cách tổ chức khu vực chứa hàng. TCVN 6223:2017 quy định lượng LPG chai được phép tồn chứa là 500 kg đối với diện tích tối thiểu 12 m², và được phép chứa thêm 60 kg cho mỗi mét vuông diện tích tăng thêm của khu vực kho tồn chứa hoặc cửa hàng nói chung, không kể khu bán hàng; tổng lượng LPG chai tồn chứa tại cửa hàng không vượt quá 1.000 kg.

Vì vậy, cửa hàng dự kiến chỉ duy trì lượng LPG nhỏ sẽ có bài toán bố trí khác với cửa hàng thường xuyên lưu giữ lượng lớn. Không nên thiết kế mặt bằng cho 300–400 kg rồi sau vài tháng tăng tồn kho lên sát 1.000 kg mà không đánh giá lại diện tích, khoảng trống, lối đi và cách xếp bình.

Cửa hàng bán thêm bếp gas và thiết bị điện cần chú ý những điểm nào?

Bếp gas mới chưa chứa LPG có thể được trưng bày như hàng hóa, nhưng các thiết bị đang vận hành bằng điện lại cần được xem xét về vị trí thực tế. Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP quy định thiết bị điện của cửa hàng phải là loại phòng nổ, cách chai LPG tối thiểu 1,5 m.

Do đó, quầy máy tính tiền, tủ lạnh, quạt, ổ cắm, biển hiệu điện, bộ sạc hoặc thiết bị thử bếp không nên được bố trí tùy tiện bên cạnh dãy chai LPG. Đặc biệt, tuyệt đối không biến hoạt động “thử bếp cho khách” thành một nguồn lửa nằm ngay trong vùng kinh doanh LPG.

Vì sao phải đối chiếu cả quy định LPG, PCCC và hiện trạng xây dựng?

Quy định kinh doanh LPG cho biết cửa hàng phải đáp ứng những điều kiện đặc thù của hoạt động kinh doanh khí. Tiêu chuẩn kỹ thuật giúp xác định các yêu cầu về kết cấu, thông gió, cửa, khu vực chứa hàng, hầm – hố và xếp dỡ LPG. Trong khi đó, quy định PCCC và hiện trạng công trình lại quyết định cách tổ chức thoát nạn, ngăn cháy và các điều kiện an toàn khác.

Bởi vậy, một phương án “đạt khoảng cách LPG” chưa chắc đã giải quyết toàn bộ bài toán. Ví dụ, chủ cửa hàng có thể đưa bình cách bếp hơn 3 m nhưng lại chắn lối thoát; hoặc giữ thiết bị điện đủ 1,5 m nhưng khu chứa lại nằm trong phòng kín. Việc kiểm tra phải thực hiện đồng thời các lớp điều kiện liên quan.

Case study – Mặt bằng 30 m² vẫn phải bố trí lại vì bình gas nằm quá gần nguồn cháy

Giả sử một chủ cơ sở thuê cửa hàng rộng khoảng 30 m², mặt tiền 4 m, chiều sâu hơn 7 m. Nhìn tổng thể, diện tích này có vẻ khá thoải mái. Chủ cửa hàng dự kiến dành khoảng một phần ba diện tích phía sau để xếp LPG, phía trước đặt quầy bán hàng.

Vấn đề chỉ xuất hiện khi khảo sát chi tiết: ngay sau khu dự kiến chứa bình là bếp sinh hoạt, trên tường có nhiều ổ cắm và góc bên cạnh còn có cầu thang dẫn lên tầng trên. Đây là ví dụ điển hình cho thấy diện tích đủ chưa đồng nghĩa bố trí đã phù hợp.

Tình huống chủ cửa hàng chọn vị trí chứa bình ngay cạnh khu vực sinh hoạt

Lý do chủ cửa hàng chọn phía sau thường rất đơn giản: bình gas khuất mắt khách, phía trước rộng để bán hàng, việc xếp bình nhìn có vẻ gọn gàng. Nhưng phía sau cũng chính là nơi gia đình nấu ăn, sử dụng điện, đi lại và lên xuống cầu thang.

Nếu giữa khu vực LPG với bếp không có giải pháp ngăn cách đáp ứng yêu cầu, khoảng cách tới nguồn gây cháy phải được kiểm tra theo mốc ít nhất 3 m về phía không có tường chịu lửa.

Những khoảng cách tưởng đủ nhưng thực tế có thêm ổ điện và nguồn nhiệt

Chủ cơ sở có thể đo thấy bếp cách dãy bình hơn 3 m và cho rằng đã đạt. Nhưng trên bức tường sát dãy bình lại có ổ cắm, công tắc quạt và thiết bị điện khác.

Theo Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP, thiết bị điện cửa hàng phải là loại phòng nổ và cách chai LPG ít nhất 1,5 m. Như vậy, việc kiểm tra nguồn gây cháy 3 m không thay thế việc kiểm tra hệ thống điện 1,5 m. Đây chính là lý do mỗi mặt bằng phải được khảo sát bằng nhiều “vòng khoảng cách” khác nhau.

Phương án thay đổi vị trí khu chứa LPG để giảm rủi ro

Một phương án hợp lý hơn có thể là chuyển khu chứa LPG sang phần mặt bằng thông thoáng, tách khỏi khu bếp và tuyến sinh hoạt; đồng thời bố trí lại quầy để giữ khoảng cách với thiết bị điện và không chắn cửa.

Khi thay đổi, cần kiểm tra lại toàn bộ chứ không chỉ di chuyển bình. Vị trí mới phải được xem xét về thông gió, nền, hầm – hố, lối thoát, hệ thống điện và đường giao nhận bình. TCVN 6223:2017 yêu cầu nơi chứa LPG không được bố trí trong phòng kín, hầm kín và LPG chai không được cất giữ ở khu vực cửa ra vào, trên lối thoát nạn.

Chi phí phát sinh khi khảo sát khoảng cách sau khi đã cải tạo

Nếu khảo sát muộn, chủ cửa hàng có thể phải di chuyển ổ điện, làm lại tủ điện, tháo quầy, chuyển biển hiệu, xây lại vách, thay cửa hoặc thay đổi toàn bộ vị trí xếp hàng. Các công việc này không chỉ phát sinh tiền mà còn làm chậm thời điểm khai trương.

Ngược lại, nếu vẽ sơ đồ nguồn cháy, nguồn điện, lối thoát và hầm – hố ngay trước khi cải tạo, phần lớn những thay đổi này có thể được xử lý ngay từ bản thiết kế.

Bài học: diện tích lớn không đồng nghĩa mặt bằng tự động an toàn

Một mặt bằng 30 m² có thể không thuận lợi bằng một mặt bằng 20 m² nếu phần diện tích tăng thêm nằm sâu trong nhà, gần bếp hoặc không thông thoáng.

Do đó, khi xem cửa hàng gas, câu hỏi quan trọng không phải chỉ là “bao nhiêu mét vuông?”, mà còn là “bao nhiêu mét vuông thực sự có thể bố trí LPG một cách phù hợp?”

10 sai lầm khi đo khoảng cách an toàn cửa hàng gas

Phần lớn sai sót khi chọn mặt bằng không đến từ việc chủ cửa hàng hoàn toàn không quan tâm đến an toàn, mà đến từ việc đo sai đối tượng hoặc áp dụng sai điều kiện. Chỉ một giả định không chính xác lúc đầu cũng có thể kéo theo việc bố trí quầy, điện, cửa và khu chứa LPG sai vị trí.

Dưới đây là những lỗi đặc biệt thường gặp khi tự khảo sát.

Chỉ đo khoảng cách đến nhà dân mà bỏ qua nguồn lửa ngay trong cửa hàng

Sai lầm đầu tiên là đứng trước cửa nhìn sang hai nhà bên cạnh, thấy không có bếp hay hoạt động nguy hiểm rồi kết luận mặt bằng ổn. Trong khi đó, bếp gia đình lại nằm ngay sau cửa hàng, bàn thờ nằm ở tầng trệt hoặc nhân viên thường sử dụng thiết bị sinh nhiệt trong khu vực kinh doanh.

Quy định đặt vấn đề về nguồn gây cháy, không đơn giản là “nhà dân”. Vì vậy cần tìm nguồn nguy hiểm thực tế trước khi lấy thước đo.

Đo từ tường thay vì xác định đúng vị trí LPG và nguồn nguy hiểm

Một con số chỉ có ý nghĩa khi biết rõ hai đầu đo. Nếu chủ cơ sở đo từ mặt tiền cửa hàng đến bếp nhưng bình LPG thực tế lại được xếp sâu phía sau, kết quả đó không phản ánh đúng bố trí vận hành.

Cách tốt hơn là thể hiện khu chứa LPG, nguồn gây cháy và thiết bị điện trực tiếp trên sơ đồ. Sau đó đo theo hiện trạng dự kiến sử dụng chứ không chọn điểm thuận lợi nhất của căn nhà.

Nghĩ có tường ngăn nào cũng được xem như tường chịu lửa

Đây là lỗi có thể làm thay đổi hoàn toàn kết quả đánh giá khoảng cách 3 m. Một tấm vách trang trí, vách nhựa, vách gỗ hoặc vách tôn không thể mặc nhiên được coi là tường chịu lửa.

TCVN 6223:2017 quy định tường và vách ngăn của cửa hàng phải sử dụng vật liệu có giới hạn chịu lửa ít nhất EI 45. Vì vậy, muốn sử dụng điều kiện “phía có tường chịu lửa” phải xem xét đúng đặc tính kết cấu chứ không chỉ dựa vào việc có vật cản giữa hai khu vực.

Di chuyển bình gas sau khi đã hoàn thiện phương án mặt bằng

Một lỗi khác là hồ sơ và sơ đồ ban đầu bố trí bình ở vị trí phù hợp, nhưng khi kinh doanh lại chuyển bình đến gần cửa để dễ giao hàng hoặc đẩy sâu vào phía sau để lấy diện tích trưng bày.

Mỗi lần di chuyển khu chứa có thể làm thay đổi quan hệ khoảng cách với thiết bị điện, nguồn cháy, hố ga và lối thoát. Do đó, khu vực chứa LPG nên được xác định rõ và duy trì ổn định trong vận hành.

Tăng lượng LPG tồn chứa nhưng không rà soát lại bố trí an toàn

TCVN 6223:2017 giới hạn lượng tồn chứa theo diện tích và quy định tổng lượng LPG chai tại cửa hàng không vượt quá 1.000 kg.

Nếu trước đây chỉ xếp một hàng bình nhưng sau đó tăng lượng tồn kho thành hai hoặc ba hàng, phần diện tích trước cửa hoặc lối đi có thể bị thu hẹp. Khi thay đổi lượng LPG thường xuyên lưu giữ, cần đánh giá lại cả khả năng xếp hàng và đường thoát.

Ngoài năm lỗi trên, chủ cơ sở cũng thường mắc thêm các lỗi như: bỏ qua hố ga sát cửa; lấy mốc 1,5 m nhưng không xem loại thiết bị điện; xếp bình tạm trên lối thoát; che kín cửa thông gió bằng biển quảng cáo; hoặc tự ý thay đổi công năng phía sau cửa hàng sau khi đã hoàn thiện phương án ban đầu.

Góc chuyên gia – hãy thiết kế cửa hàng từ “vùng cấm” rồi mới đặt quầy kệ

Một cách thiết kế hiệu quả là không bắt đầu bằng quầy bán hàng. Hãy bắt đầu bằng những vị trí mà LPG không nên hoặc không thể bố trí. Sau khi loại trừ các vùng nguy hiểm, phần diện tích còn lại mới được dùng để xác định khu chứa.

Phương pháp này giúp tránh tình trạng quầy, kệ và hệ thống điện đã lắp xong rồi mới cố tìm một góc còn trống để đặt hàng chục chai LPG.

Bước 1 – Đánh dấu nguồn lửa, nguồn nhiệt và nguồn điện

Trên sơ đồ mặt bằng, đánh dấu bếp, bàn thờ có sử dụng lửa, khu vực hàn cắt, thiết bị sinh nhiệt, tủ điện, công tắc, ổ cắm, quạt và tất cả thiết bị điện cố định.

Từ đó, xác định những vị trí phải kiểm tra mốc 3 m với nguồn gây cháy và 1,5 m với thiết bị điện theo Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP.

Bước 2 – Xác định vùng không phù hợp để chứa LPG

Tiếp theo, khoanh các vùng có phòng kín, hầm kín, hố kỹ thuật, cống, lối xuống tầng thấp hoặc khu vực không đảm bảo thông thoáng.

TCVN 6223:2017 yêu cầu mọi hầm, hố phải cách khu vực cửa hàng ít nhất 2 m; trường hợp rãnh hoặc mương không tránh khỏi trong phạm vi này thì phải có giải pháp che, chụp kín để LPG không tích tụ hoặc đi vào hệ thống cống.

Bước 3 – Giữ nguyên hành lang thoát nạn và đường giao nhận

Sau khi loại các vùng nguy hiểm, tiếp tục đánh dấu cửa ra vào, cửa thoát dự phòng và tuyến di chuyển của người bên trong. Những khu vực này phải được xem như khoảng không cần bảo vệ chứ không phải diện tích dự phòng để chứa thêm bình.

TCVN 6223:2017 quy định không được cất giữ LPG chai tại khu vực cửa ra vào và trên lối thoát nạn.

Bước 4 – Chọn vùng thông thoáng để bố trí bình gas

Phần diện tích còn lại được xem xét về thông gió, nền, nguồn gây cháy, điện và khả năng giao nhận. Nơi chứa LPG phải bảo đảm thông thoáng và không được bố trí trong phòng kín, hầm kín.

Đây mới là thời điểm chọn khu vực chứa chính thức. Nếu sau ba bước loại trừ mà gần như không còn vị trí hợp lý để bố trí LPG, đó là tín hiệu mặt bằng có thể không phù hợp với mô hình kinh doanh dự kiến.

Bước 5 – Sau cùng mới thiết kế quầy, biển hiệu và khu bán hàng

Khi vùng LPG và lối thoát đã cố định, quầy bán hàng, kệ bếp gas, khu thu ngân, biển quảng cáo và thiết bị điện mới được bố trí vào phần diện tích còn lại.

Cách làm này đảo ngược thói quen thông thường nhưng giảm đáng kể nguy cơ phải tháo dỡ, di chuyển quầy và đi lại hệ thống điện sau khi cửa hàng gần hoàn thiện.

Nếu đoàn kiểm tra đến, khoảng cách nào trong cửa hàng dễ bị nhìn thấy đầu tiên?

Không nên chuẩn bị cửa hàng theo tư duy “đoàn kiểm tra sẽ nhìn gì để đối phó”. Tuy nhiên, việc hiểu những điểm bất hợp lý dễ nhận thấy giúp chủ cơ sở tự kiểm tra cửa hàng trước khi hoạt động và duy trì điều kiện an toàn trong suốt quá trình kinh doanh.

Những lỗi rõ ràng bằng mắt thường thường cũng là những lỗi phản ánh việc bố trí mặt bằng chưa được kiểm soát tốt.

Khoảng cách giữa bình LPG và nguồn gây cháy

Một dãy LPG đặt sát bếp, sát khu thử lửa hoặc cạnh hoạt động sinh nhiệt là dấu hiệu rất dễ nhận biết.

Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP quy định cửa hàng phải cách nguồn gây cháy ít nhất 3 m về phía không có tường chịu lửa; nếu có tường chịu lửa thì không yêu cầu khoảng cách giữa nguồn gây cháy và cửa hàng.

Vị trí bình gas so với thiết bị điện

Ổ cắm, công tắc hoặc thiết bị điện đặt ngay sát bình LPG cũng là điểm dễ quan sát. Quy định hiện hành tại Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP nêu thiết bị điện cửa hàng phải là loại phòng nổ và cách chai LPG tối thiểu 1,5 m.

Do vậy, không nên chỉ “giấu dây điện” hoặc dùng ổ cắm âm tường rồi cho rằng vấn đề đã được giải quyết. Vị trí và tính phù hợp của thiết bị vẫn cần được kiểm tra.

Bình LPG có chiếm dụng cửa ra vào hoặc lối đi không?

Một số cửa hàng có thói quen đưa bình mới giao vào xếp tạm ngay trước cửa, sau đó mới chuyển vào trong. Nếu việc “xếp tạm” trở thành tình trạng thường xuyên, cửa ra vào có thể nhanh chóng biến thành khu tồn chứa thực tế.

TCVN 6223:2017 quy định rõ không được cất giữ chai LPG, LPG chai ở khu vực cửa ra vào và trên lối thoát nạn.

Khu vực tồn chứa có thông thoáng hay nằm trong góc kín?

Nếu bình LPG nằm trong phòng nhỏ phía sau, khoang kín dưới cầu thang hoặc khu vực bị quây kín bằng hàng hóa, vấn đề thông thoáng sẽ dễ dàng được nhận thấy.

Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP yêu cầu nơi chứa LPG phải bảo đảm thông thoáng, không bố trí trong phòng kín hoặc hầm kín. TCVN 6223:2017 cũng đặt yêu cầu tương ứng đối với khu vực chứa hàng.

Hiện trạng cửa hàng có còn giống phương án đã chuẩn bị trong hồ sơ không?

Rủi ro thường xuất hiện sau vài tháng hoạt động: quầy được kéo rộng hơn, thêm tủ lạnh, thêm ổ cắm, tăng lượng bình, dựng thêm vách hoặc tận dụng lối đi để chứa hàng.

Vì thế, quản lý an toàn cửa hàng LPG không kết thúc ở ngày khai trương. Mỗi thay đổi mặt bằng đều nên được so sánh với sơ đồ ban đầu để xem có làm thay đổi khoảng cách hoặc lối thoát hay không.

Checklist tự đo khoảng cách cửa hàng gas trước ngày khai trương

Trước ngày mở cửa, chủ cơ sở nên dành một lượt kiểm tra riêng chỉ cho mặt bằng và khoảng cách. Không kiểm tra trong lúc cửa hàng còn ngổn ngang thi công, bởi khi đó rất khó hình dung chính xác trạng thái vận hành thực tế.

Tốt nhất nên kiểm tra khi bình, quầy, kệ và thiết bị điện đã ở vị trí dự kiến sử dụng lâu dài.

Đánh dấu toàn bộ nguồn lửa và nguồn phát nhiệt

Đi từ khu chứa LPG theo từng hướng và ghi nhận tất cả nguồn gây cháy có thể xuất hiện trong điều kiện hoạt động bình thường: bếp, khu đốt nhang, máy sinh nhiệt, nơi hàn cắt hoặc hoạt động có lửa.

Đối với phía không có tường chịu lửa, kiểm tra mốc ít nhất 3 m theo quy định. Nếu dựa vào tường chịu lửa để xử lý khoảng cách, phải kiểm tra đúng cấu tạo tường thay vì suy đoán.

Kiểm tra vùng thiết bị điện quanh khu vực LPG

Dùng thước kiểm tra vị trí thiết bị điện so với chai LPG. Mốc cần lưu ý theo Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP là tối thiểu 1,5 m, đồng thời thiết bị điện của cửa hàng phải là loại phòng nổ.

Không chỉ nhìn ổ cắm; cần kiểm tra cả công tắc, đèn, quạt, tủ điện và thiết bị điện thực tế sẽ sử dụng.

Kiểm tra đường thoát và khu vực giao nhận bình

Mở toàn bộ cửa như trạng thái hoạt động và thử đi từ vị trí sâu nhất trong cửa hàng ra ngoài. Không được để bình LPG trở thành vật cản trên tuyến này.

Sau đó mô phỏng một lượt giao gas: xe dừng, bình được hạ xuống và chuyển vào khu chứa bằng tuyến nào. Nếu giao hàng buộc phải chiếm hoàn toàn cửa thoát trong thời gian dài, nên xem lại phương án.

Kiểm tra hố ga, cống, phòng kín và tầng thấp

Đi sát nền từ trong ra ngoài và đánh dấu mọi hố, cống, rãnh, khoang thấp, phòng kín và cửa xuống tầng hầm.

TCVN 6223:2017 quy định hầm, hố phải nằm cách khu vực cửa hàng ít nhất 2 m và đặt yêu cầu xử lý đối với rãnh, mương không thể tránh khỏi trong phạm vi này.

Chụp lại sơ đồ bố trí để đối chiếu mỗi khi cửa hàng thay đổi

Sau khi hoàn tất, nên lưu một sơ đồ hoặc bộ ảnh hiện trạng thể hiện vị trí khu chứa LPG, thiết bị điện, quầy, cửa và lối thoát.

Mỗi khi bổ sung tủ lạnh, chuyển bàn thu ngân, tăng số lượng bình hoặc cải tạo phía sau, chỉ cần đối chiếu với bộ ảnh này là có thể nhanh chóng nhận ra bố trí an toàn ban đầu đã bị thay đổi ở đâu.

Câu hỏi thường gặp về khoảng cách an toàn cửa hàng gas

Các câu hỏi dưới đây thường được chủ cửa hàng tìm kiếm dưới dạng một con số duy nhất. Tuy nhiên, câu trả lời chính xác phải luôn gắn với đối tượng cần đo và điều kiện mặt bằng cụ thể.

Cửa hàng gas phải cách nguồn gây cháy bao nhiêu mét?

Theo Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP, cửa hàng bán lẻ LPG chai phải cách ly với nguồn gây cháy ít nhất 3 m về phía không có tường chịu lửa. Nếu có tường chịu lửa thì không yêu cầu khoảng cách giữa nguồn gây cháy và cửa hàng. TCVN 6223:2017 cũng thể hiện nguyên tắc tương ứng.

Do đó, không nên rút gọn thành câu “cửa hàng gas phải cách mọi thứ 3 m”. Trước tiên phải xác định đâu là nguồn gây cháy và phía đang đánh giá có tường chịu lửa phù hợp hay không.

Bình gas phải cách ổ điện bao nhiêu mét?

Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP quy định thiết bị điện của cửa hàng phải là loại phòng nổ và cách chai LPG tối thiểu 1,5 m. Vì vậy mốc 1,5 m có căn cứ pháp lý trực tiếp khi đánh giá vị trí thiết bị điện so với chai LPG.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ cần kéo ổ điện ra đúng 1,5 m là toàn bộ hệ thống điện tự động đạt yêu cầu. Loại thiết bị, dây dẫn, đèn, công tắc và yêu cầu kỹ thuật đối với khu vực chứa LPG vẫn phải được xem xét đồng thời.

Có tường chịu lửa thì khoảng cách với nguồn gây cháy được xác định thế nào?

Theo Điều 53 Nghị định 87/2018/NĐ-CP, nếu có tường chịu lửa thì không yêu cầu khoảng cách giữa nguồn gây cháy và cửa hàng; TCVN 6223:2017 thể hiện khoảng cách phía có tường chịu lửa là 0 m.

Điểm quan trọng là bức tường phải thực sự đáp ứng yêu cầu chịu lửa tương ứng. Không nên tự xác định mọi loại vách ngăn đều là “tường chịu lửa” chỉ dựa vào hình thức bên ngoài.

Cửa hàng gas có phải cách nhà dân một khoảng cố định không?

Không nên hiểu theo hướng cứ kinh doanh LPG chai là cửa hàng phải cách mọi nhà dân một khoảng cố định giống nhau. Quy định trực tiếp cần kiểm tra là khoảng cách tới nguồn gây cháy, cùng với điều kiện tường chịu lửa, thiết bị điện, thông gió, hầm – hố và lối thoát.

Nhà dân liền kề vẫn phải được khảo sát vì bên trong có thể có bếp, nguồn nhiệt hoặc hoạt động phát sinh nguồn cháy. Nhưng đối tượng kỹ thuật cần xác định là nguy cơ thực tế chứ không đơn thuần tên gọi “nhà dân”.

Có được để bình LPG gần cửa ra vào, hố ga hoặc tầng hầm không?

Không nên bố trí theo cách đó. TCVN 6223:2017 quy định không được cất giữ chai LPG, LPG chai tại khu vực cửa ra vào và trên lối thoát nạn. Tiêu chuẩn cũng yêu cầu mọi hầm, hố phải cách khu vực cửa hàng ít nhất 2 m; nơi chứa LPG không được bố trí trong phòng kín, hầm kín.

Với cửa hàng có hố ga, miệng cống hoặc lối xuống tầng hầm gần khu vực dự kiến xếp bình, nên đánh dấu ngay từ giai đoạn khảo sát mặt bằng. LPG rò rỉ có thể đi về vùng thấp và khó thoát ra, nên những vị trí này không phải chi tiết phụ mà là một trong các yếu tố quan trọng khi quyết định mặt bằng đó có thực sự phù hợp để mở cửa hàng gas hay không.

Lưu ý áp dụng: TCVN 6223:2017 hiện được hệ thống tiêu chuẩn quốc gia ghi nhận ở trạng thái còn hiệu lực, áp dụng cho cửa hàng kinh doanh LPG đóng trong chai có dung tích đến 150 L. Khi chuẩn bị cửa hàng cụ thể, nên kiểm tra đồng thời Nghị định 87/2018/NĐ-CP, tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành, quy định PCCC áp dụng cho công trình và hiện trạng thực tế tại thời điểm thực hiện.

Khoảng cách an toàn cửa hàng gas cần được đánh giá ngay từ giai đoạn khảo sát để tránh phải cải tạo hoặc thay đổi địa điểm sau khi đã đầu tư. Khi có nghi ngờ về thông số áp dụng, chủ cơ sở nên đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu pháp lý tương ứng với mô hình cụ thể.